Connect with us

Merhaba, Ne Arıyorsunuz?

Teknoloji

Emperyalizm Nedir ve Kimler Emperyalisttir?

Medeniyetin birinci yıllarında beşerler küçük kent devletleri kurdular. Sonra güçlenip büyük devletlere ve oradan da imparatorluklara evrildiler …

Medeniyetin birinci yıllarında beşerler küçük kent devletleri kurdular. Sonra güçlenip büyük devletlere ve oradan da imparatorluklara evrildiler. İmparatorluklar durur mu, güçlendikçe kendilerinden daha güçsüz olarak devletlere el atmaya başladılar ve ortaya emperyalizm kavramı çıktı. Emperyalizm sistemi hakkında tarih boyunca pek çok farklı devletin izlediği pek çok farklı siyaset ve buna uygun olarak yapılan tanımlar var.

Tarih boyunca yapılan bu tanımlar her ne kadar farklı noktaları işaret etseler de aslında temelde hepsi sömürgecilik kavramından bahsediyor. Emperyalizm her vakit güçlünün kazandığı ve birden fazla vakit sonu kanlı biten savaşlar ortaya çıkarmıştır. Daha çok kaynak için avuç içi kadar dünyayı birbirine katmaktan çekinmeyen emperyalist kime denir, emperyalizm nedir, günümüzde bu sistem nasıl işliyor üzere merak edilen soruları yanıtladık.

Emperyalizm nedir?

İngilizce imparatorluk manasına gelen Imperial sözünden türeyen emperyalizm kavramı; bir devletin ya da ulusun, öbür bir devlet ya da ulus üzerinde sistematik olarak egemenlik kurmasını tanımlar. Yayılmacılık ve ekspansiyonizm üzere farklı isimlendirmelere da sahip olan emperyalizmin temelinde dikta gücü, merkezi hükümet, keyfi idare sistemleri yatmaktadır.

Bir devletin ya da ulusun, öteki bir devlet ya da ulus üzerinde egemenlik kurması kesinlikle işgal ile olmaz. Ekonomik emperyalizm ve kültür emperyalizmi üzere tipleri de var. Fakat genel olarak emperyalist devlet, öteki devleti bir biçimde tesirler ve onun kaynaklarını kendi çıkarları doğrultusunda kullanır. Bu durumun tam tarifi sömürgeciliktir. Tarihin her periyodunda karşımıza bu cins devlet ve uluslar çıkmaktadır.

Emperyalizm tarihi:

16. yüzyıla kadar Çinliler, Yunanlılar, Persler, Büyük İskender, Romalılar ve farklı İslam medeniyetleri tarafından uygulanan emperyalizm, bu sistemin birinci evresi olarak tanımlanıyor. 16. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar Birleşik Krallık yani İngiltere başta olmak üzere coğrafik keşifler ile başlayan emperyalizm ise eski emperyalizm olarak isimlendiriliyor.

1830’lu yıllarda Napolyon ile birlikte emperyalizm kavramı tam olarak ortaya çıkmış oldu. Sistemin üçüncü evresi olan ve günümüzde de devam eden yeni emperyalizm 1880’li yıllarda başlamış ve maksadına Asya ve Afrika topraklarını koymuştur. Yeni emperyalizmin en değerli farkı, fiili işgal yerine ekonomik sömürüyü tercih ediyor olmasıdır.

Güçlenen ve adım adım imparatorluk olma yolunda ilerleyen ya da imparatorluk olan devletler, bir mühlet sonra etraflarındaki güçsüz devletleri tesiri altına almaya başlarlar. Eski devirde bu durum fiili işgal ile daha sonra bölgede kurulan fabrikalar ile günümüzde ise şirketler aracılığıyla uygulanmaktadır.

Kime emperyalist denir?

Bir ulus ya da devlete emperyalist denebilmesi için birtakım temel şartlar vardır. Şayet bir ulus ya da devlet etraftaki güçsüz devletleri işgal ederek topraklarını genişletiyorsa, farklı bir ulus ya da devleti vergiye bağladıysa, farklı bir ulus ya da devletin topraklarındaki kaynakları kendi çıkarları için kullanıyorsa, farklı bir ulus ya da devlette kendi kültürünü yayıyorsa ve farklı bir ulus ya da devletin insanlarını kendi çıkarları doğrultusunda kullanıyorsa o ulus ya da devleti emperyalist olarak tanımlayabiliriz.

Emperyalizmin birinci evresinde Roma İmparatorluğu, Çin İmparatorluğu, Osmanlı İmparatorluğu, Pers İmparatorluğu ve gibisi güçleri, eski emperyalizm evresinde coğrafik keşiflerle bir arada İspanya ve İngiltere’yi, yeni emperyalizm evresinde Amerika Birleşik Devletleri başta olmak üzere çok uluslu şirketler ile dünyanın pek çok noktasına yayılmış öbür devletleri emperyalist olarak isimlendirebiliriz.

Farklı emperyalizm tarifleri:

1870’li yıllarda İngiltere’de başbakanlık yapan Benjamin Disraeli, emperyalizmi sömürge imparatorluğunu genişletme uğraşı olarak değerlendirmiştir. Bu yaklaşım, güçlü ve gelişmiş ülkelere sömürge gücünü bir hak olarak görür. Hatta gelişmiş ülkelerin öbür devlet ve ulusları sömürme hakkının korunması gerektiğini savunur.

Sovyet Sosyalist Cumhuriyetler Birliği kurucusu Vladimir İlyiç Lenin, emperyalizmin kapitalizmin en üst noktası olduğunu söyler. Pierre Jalée, emperyalizmin ekonomik bir fenomen olduğunu savunur. Richard D. Wolff emperyalizmi, bir iktisadın başka ekonomiyi denetim etmek için kullandığı araçlar olarak tanımlar.

Paul M. Sweezy, emperyalizm için dünya iktisadının gelişim basamağı demiştir. Richard C. Edwards, Michael Reich ve Thomas E. Weisskopf üzere isimler ise kapitalizmin milletlerarası hale gelmesini emperyalizm olarak tanımlamışlardır. Çin Halk Cumhuriyeti’nin kurucusu Mao Zedong ise emperyalizmin güçlü göründüğünü lakin kağıttan kaplana benzediğini ve kolay kolay yıkılacağını söylemiştir.

Benjamin Disraeli’nin tarifi dışında emperyalizm hakkında yapılan tüm tanımlar Marksist görüş doğrultusunda kıymetlendirilerek oluşturulmuş tanımlardır. Zira sadece Marksistler, emperyalizmi iktisat tabanlı incelemişlerdir. Tarihte farklı mazeretlerle uygulanmış olsa da tüm emperyalist hareketler öteki devlet ya da ulusun ekonomik kaynaklarını ele geçirmeyi hedeflemektedir.

Günümüzde emperyalizm:

Şu an emperyalizmin üçüncü evresi olarak da isimlendirilen yeni emperyalizm devrindeyiz. Şöyle bir etrafımıza baktığımız vakit eski emperyalizme hiç benzemediğini görüyoruz. Fakat hiç kimse kültür emperyalizmini buram buram hissetmediğini sav edemez. YouTube trend listesine girdiğimiz vakit bile bu durumu hissedebiliriz.

Emperyalizmin üçüncü evresi fiili işgalden uzak, ekonomik sömürüyü kullanmaktadır. Bir ülkenin kendi teknolojisini üretmemesi, kendi fast food zincirini yaratmaması, kendi üretim araçlarını kiralaması ya da satması o ülkenin sömürüldüğü manasına gelir. Tüm bunları yapmayan ülkenin sokaklarında hangi ülkenin markalarıyla karşılaşıyorsanız işte o markanın menşei olan ülkeler günümüzün emperyalistleridir. Elbette, birtakım liberal iktisatçılar bu durumu küreselleşme olarak da kıymetlendirebilir.

Güçlü devlet ve ulusların, daha güçsüz devlet ve ulusları sömürdüğü bir sistem olan emperyalizm nedir, kime emperyalist denir üzere soruların ışığında emperyalizmin tarihinden ve günümüzdeki durumundan bahsettik. Emperyalizmin temeli olan kapitalizm nedir öğrenmek için buradaki yazımızı inceleyebilirsiniz.

Click to comment

Leave a Reply

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

You May Also Like

Teknoloji

Çizgi roman ve animasyon tutkunları bilirler, her ülkenin kendine ilişkin bir çizgi yapısı ve anlatım üslubu vardır. Elbet bunlar ortasında en ...

Teknoloji

Oyuncular açısından en kısır geçen mevsimin yaz olduğu malum. Etkinlikler açısından bir problem yok, fakat iş yeni oyun oynamaya geldiğinde gözle ...

Bilgin

Uzun süredir hayatımızda olan Borderlands 3'e devasa bir güncelleme geldi. Bu yamanın içerisinde alışılagelmiş yenilikler bulunuyor olsa da spot ...

Bilgin

İyi bir oyunu alıp daha da iyi hâle getirmek her yiğidin harcı değildir. Söz konusu bir de Final Fantasy VII gibi zamansız bir klasiği...